همکاری‌های اقتصادی میان چین و کشورهای آسیای مرکزی

در سال‌های اخیر، همکاری‌های اقتصادی میان چین و کشورهای آسیای مرکزی به‌طور پیوسته گسترش یافته است. شماری از پروژه‌ها که بیشتر بر زیربناها  و بخش انرژی تمرکز دارند، به‌تدریج عملی شده و نیروی تازه‌ای به رشد و پیشرفت منطقه داده‌اند.

بر بنیاد آمارهای سرمایه‌گذاری و تجارت، چین به یکی از شریکان مهم اقتصادی کشورهایی مانند قزاقستان، ازبکستان و قرغیزستان تبدیل شده است. در زیر چند نمونه از همکاری‌های برجسته و همچنان برخی آمارهای عمومی که در دسترس همگان است، برای آگاهی شما آورده شده است.

راه‌آهن چین–قرغیزستان–ازبکستان

این پروژه برای وصل کردن چین، قرغیزستان و ازبکستان برنامه‌ریزی شده است و هدف آن ایجاد یک مسیر جدید ترانزیتی میان آسیا و اروپا است که از روسیه عبور نکند. بر اساس برآوردهای بانک انکشافی آسیا، پس از تکمیل این راه‌آهن، فاصله انتقال کالا از چین به خاورمیانه و اروپا حدود ۹۰۰ کیلومتر کوتاه‌تر می‌شود و زمان انتقال ۷ تا ۸ روز کاهش می‌یابد. در حال حاضر، سه کشور روی مسیر این راه‌آهن به توافق رسیده‌اند و بررسی امکان‌سنجی تخنیکی پروژه به مراحل پایانی نزدیک شده است.

مسیرانتقال گاز چین–آسیای مرکزی

این سیستم مسیرانتقال از ترکمنستان، ازبکستان و قزاقستان عبور می‌کند و سپس وارد چین می‌شود. از زمان آغاز به کار آن در سال ۲۰۰۹، به‌طور پیوسته گاز طبیعی به چین انتقال داده است.

تا سال ۲۰۲۲، مقدار مجموع گاز طبیعی انتقال‌یافته به چین از این راه بیش از ۴۰۰ میلیارد متر مکعب بوده است. بر اساس آمار گمرک چین، در سال ۲۰۲۲ گاز طبیعی واردشده از آسیای مرکزی از طریق این مسیرانتقال، بیش از ۳۰ درصد کل واردات گاز طبیعی چین در همان سال را تشکیل می‌داد.

 پروژه‌های انرژی بادی و آفتابی در قزاقستان

پروژه‌های انرژی تجدیدپذیر که شرکت‌های چینی در قزاقستان در آن‌ها سهم دارند، یکی پس از دیگری به بهره‌برداری رسیده‌اند. برای مثال، پروژه نیروگاه بادی Zhanatas با ظرفیت ۱۰۰ مگاوات در سال ۲۰۲۱ به‌طور کامل به شبکه برق وصل شد. این نیروگاه سالانه حدود ۳۵۰ میلیون کیلووات‌ساعت برق تولید می‌کند که نزدیک به یک‌سوم کل ظرفیت نصب‌شده برق بادی در منطقه را تشکیل می‌دهد. بر اساس آمار وزارت انرژی قزاقستان، در سال ۲۰۲۲ حدود ۲۰ درصد از تولید برق انرژی‌های تجدیدپذیر این کشور از پروژه‌هایی بوده است که توسط شرکت‌های چینی سرمایه‌گذاری یا ساخته شده‌اند.

مرکز همکاری مرزی بین‌المللی Horgos چین–قزاقستان

این مرکز یک منطقهٔ آزاد تجارتی در مرز است. از زمانی که در سال ۲۰۱۲ آغاز به کار کرده، بیش از ۳۵۰۰ تاجر در آن فعالیت دارند و به‌طور اوسط هر روز حدود ۱۵ هزار نفر از آن دیدن می‌کنند.

در سال ۲۰۲۲، حجم تجارت این مرکز از ۳۰ میلیارد یوان(واحد پولی) چین بیشتر شد و این مرکز به یکی از مهم‌ترین نقاط تجارت مرزی میان چین و قزاقستان تبدیل گردید.

بررسی داده‌ها

حجم تجارت میان چین و پنج کشور آسیای مرکزی از حدود ۱٫۸ میلیارد دالر در سال ۲۰۰۰ به حدود ۷۰ میلیارد دالر در سال ۲۰۲۲ افزایش یافته است (بر اساس اطلاعات گمرک چین).

تا پایان سال ۲۰۲۲، سرمایه‌گذاری مستقیم چین در این کشورها به نزدیک ۱۵ میلیارد دالر رسیده که عمدتاً در بخش‌های انرژی، معادن، ترانسپورت و سایر زمینه‌ها مصرف شده است (بر اساس اطلاعات وزارت تجارت چین).

این پروژه‌های همکاری به بهبود وضعیت ترانسپورت و ساختار انرژی در آسیای مرکزی کمک کرده و فرصت‌های شغلی برای مردم محلی ایجاد کرده‌اند. برای نمونه، انتظار می‌رود ساخت راه‌آهن چین–قرغیزستان–ازبکستان هزاران شغل برای مردم قرغیزستان فراهم کند. همچنین در بخش ازبکستان مسیر انتقال گاز چین–آسیای مرکزی، بیش از ۸۰ درصد کارکنان در زمان بهره‌برداری از نیروهای محلی تشکیل شده است.

با این حال، موفقیت این همکاری‌ها به عوامل مختلفی مانند سیاست‌های محلی و شرایط بازارهای جهانی بستگی دارد و سودهای بلندمدت آن هنوز به‌طور کامل مشخص نیست. با وجود این، فعالیت‌های اقتصادی چین در آسیای مرکزی نقش مهمی در رشد اقتصادی منطقه داشته است.

چین یکی از منابع مهم سرمایه‌گذاری برای این پنج کشور به شمار می‌رود و تا سال ۲۰۲۵، مجموع سرمایه‌گذاری آن بیش از ۵۰ میلیارد دالر خواهد بود. با حمایت سازوکارهای چندجانبه مانند دومین نشست سران چین و آسیای مرکزی، همکاری‌های سرمایه‌گذاری به طور پیوسته گسترش یافته و تقویت شده است. حوزه‌های سرمایه‌گذاری از زمینه‌های سنتی مانند انرژی، زیرساخت‌ها و کشاورزی به بخش‌های جدید مانند انرژی نو، اقتصاد دیجیتال و صنایع پیشرفته گسترش یافته و یک الگوی رشد متنوع و هماهنگ ایجاد کرده است.

این سرمایه‌گذاری‌ها نه تنها پروژه‌های بزرگ و مهم مانند راه‌آهن چین–قرغیزستان–ازبکستان و مسیر انتقال گاز چین–آسیای مرکزی را شامل می‌شوند، بلکه پروژه‌هایی را نیز در بر می‌گیرند که نیازهای محلی را تأمین می‌کنند؛ مانند پارک‌های صنعتی و پروژه‌های مرتبط با زندگی مردم. این سرمایه‌گذاری‌ها از طریق پیوند زنجیره‌های صنعتی و انتقال تکنولوژی به صنعتی‌شدن و نوسازی کشورهای آسیای مرکزی کمک کرده و با استفاده از شبکه‌های اتصال و پلتفرم‌های همکاری تجاری، بهره‌برداری بهینه از منابع منطقه‌ای را ممکن ساخته‌اند. در نتیجه، این جریان اقتصادی پشتیبان مهمی برای ساخت مشترک کمربند و راه و نیروی محرک رشد مشترک دو طرف به شمار می‌رود.